Jak obliczyć swoje maksymalne tętno (i dlaczego 220 minus wiek to duże przybliżenie)

Standardowy wzór na maksymalne tętno to 220 minus twój wiek w latach. Dla 35-latka to 220 minus 35, czyli 185 uderzeń na minutę. To liczba widniejąca na większości sprzętu cardio na siłowni i punkt wyjścia dla większości planów treningowych przy ustalaniu stref tętna, a jej głównym atutem jest to, że wymaga tylko znajomości wieku.

Dwa bardziej dopracowane wzory ściślej śledzą zmierzone maksymalne tętno w szerszym zakresie wieku. Wzór Tanaki to 208 minus 0,7 razy wiek: dla tej samej 35-latki, 208 minus (0,7 razy 35, czyli 24,5) daje ok. 183 uderzenia na minutę, blisko wyniku 220 minus wiek w tym wieku, ale coraz bardziej odbiegające wraz z jego wzrostem. Wzór Gulati, wyprowadzony specjalnie z kohorty badawczej kobiet, to 206 minus 0,88 razy wiek: dla 35-letniej kobiety 206 minus (0,88 razy 35, czyli 30,8) daje ok. 175 uderzeń na minutę, wyraźnie mniej niż w obu ogólnych wzorach.

Wszystkie trzy to szacunki oparte na średnich populacyjnych, a nie pomiar twojej indywidualnej fizjologii. Są przydatne przy pierwszym ustalaniu stref treningowych, ale żaden nie uwzględnia twojego poziomu sprawności, genetyki ani tego, jak twoje serce faktycznie reaguje pod realnym obciążeniem.

Przyjmując 220 minus wiek jako punkt odniesienia, szacowane maksymalne tętno wygląda mniej więcej tak: około 200 uderzeń na minutę w wieku 20 lat, 195 w wieku 25 lat, 190 w wieku 30 lat, 185 w wieku 35 lat, 180 w wieku 40 lat, 175 w wieku 45 lat, 170 w wieku 50 lat, 165 w wieku 55 lat, 160 w wieku 60 lat, 155 w wieku 65 lat i 150 w wieku 70 lat. Ten wzorzec to stały spadek o około jedno uderzenie na minutę rocznie, stąd prostota wzoru.

Żadna z tych liczb nie jest twoim osobistym sufitem. Wzór niesie odchylenie standardowe rzędu plus minus 10 do 12 uderzeń na minutę, więc w dowolnym wieku znaczna część osób ma prawdziwe maksimum o 10, 15, a nawet 20 uderzeń wyższe lub niższe od szacunku. Poziom wytrenowania też ma znaczenie - wysoko wytrenowani sportowcy wytrzymałościowi czasem mają nieco niższe maksymalne tętno niż niewytrenowani rówieśnicy w tym samym wieku, a genetyka, ekspozycja na wysokość i aklimatyzacja do upału mogą przesunąć rzeczywistą liczbę danej osoby w obie strony. Sam wiek wyjaśnia dużą część różnic między ludźmi, ale nie wyjaśnia wszystkiego, a nawet nie większości dla żadnej pojedynczej osoby.

Wzór 220 minus wiek sięga analizy z lat 70. opartej na stosunkowo małej, niereprezentatywnej próbie, nie na dużym kontrolowanym badaniu zaprojektowanym, by uchwycić zmienność indywidualną. Nigdy nie był pomyślany jako narzędzie precyzyjne, był szybką kliniczną zasadą kciuka, która przyjęła się, bo jest tak łatwa do wyliczenia, i była powtarzana na siłowniach, w trackerach fitness i planach treningowych od tamtej pory, głównie dzięki tej prostocie, a nie dokładności.

W praktyce ma tendencję do systematycznego zawyżania maksymalnego tętna u młodszych, dobrze wytrenowanych sportowców i zaniżania go u starszych dorosłych, co jest dokładnie luką, którą miały zamknąć wzory Tanaki i Gulatiego. Prawdziwym złotym standardem jest laboratoryjny test VO2 max lub test wysiłkowy stopniowany, w którym tętno mierzone jest ciągle aż do prawdziwego wyczerpania w kontrolowanych warunkach. Większość ludzi nigdy nie potrzebuje takiej precyzji, a praktycznym środkiem, po który sięgają poważni biegacze i trenerzy, jest najwyższe tętno zaobserwowane podczas naprawdę maksymalnego wysiłku w terenie, co jest znacznie tańsze niż test laboratoryjny i znacznie dokładniejsze niż jakikolwiek wzór.

Pojedynczy nietypowo wysoki odczyt to nie twój maksimum. Skoki tętna wywołane stresem, odwodnieniem, kofeiną, upałem czy złą nocą mogą podbić odczyt wyżej niż twoje serce faktycznie wytrzyma przy prawdziwym maksymalnym wysiłku, więc jeden odstający punkt danych nie powinien resetować twoich stref treningowych. Liczy się szczyt zarejestrowany podczas naprawdę ciężkiego, trwałego wysiłku, ostatnie powtórzenie serii interwałów na maksa albo finalny zryw w zawodach, nie przypadkowy moment podczas spokojnego biegu. Biegacze zapisujący ciężkie wysiłki przez Strava mają już ten szczyt w historii biegów, ponieważ każdy zalogowany bieg zawiera ciągły zapis tętna, a nie pojedynczą liczbę z końca treningu.

Śledzony na przestrzeni kilku ciężkich wysiłków w tygodniach lub miesiącach ten szczyt bywa dużo stabilniejszy, niż sugeruje dzienna zmienność tętna, i to on jest wartością wartą użycia jako punkt odniesienia dla stref. Traktuj go jako dane wejściowe do ustalania stref treningowych, np. pracy aerobowej w Strefie 2 czy interwałów progu mleczanowego, a nie jako cel do osiągania w każdej sesji; wielokrotne dobijanie do realnego maksimum w treningu nie jest ani konieczne, ani wskazane dla większości celów treningowych, to punkt odniesienia, nie cel treningu.

Zacznij od 220 minus wiek albo wzoru Tanaki lub Gulati, dla rozsądnego pierwszego oszacowania swoich stref treningowych. Potem pozwól, by rzeczywiste dane z wysiłku to doprecyzowały: najwyższe tętno, które faktycznie osiągnąłeś podczas ciężkiej serii interwałów albo wyścigu, to o wiele lepsza osobista liczba niż jakikolwiek wzór, i to ona powinna ostatecznie napędzać twoje strefy, gdy już ją masz. Od tego momentu, Trener biegania AI może zamienić ten zaobserwowany maksymalny wynik w faktyczne plany sesji oparte na strefach, zamiast pozostawiać go bezużytecznym na wykresie.